Nieuwe routekaart helpt ziekenhuizen naastenparticipatie duurzaam te verankeren
De beweging naar passende zorg, de toenemende zorgvraag en de grote betrokkenheid van naasten in de thuissituatie maken samenwerking met naasten in het ziekenhuis relevanter dan ooit. Hoe geef je die betrokkenheid een goede plek in de organisatie en in het dagelijkse werk van zorgprofessionals? De NVZ en Vilans ontwikkelden hiervoor de nieuwe Routekaart Naastenparticipatie in ziekenhuizen.
Naastenparticipatie betekent dat familieleden, mantelzorgers of andere mensen uit het sociale netwerk van de patiënt actief betrokken zijn bij het zorgproces. Dat gebeurt altijd in afstemming met de patiënt, passend bij wat de naaste kan en wil doen én bij de professionele verantwoordelijkheid van de zorgverlener. Als deze samenwerking goed wordt vormgegeven, draagt dat bij aan continuïteit en kwaliteit van zorg, doordat de zorg van patiënten beter aansluit bij waar zij behoefte aan hebben. Naast goede patiëntenzorg ontstaat ook meer ruimte en werkplezier voor zorgprofessionals.
Niet één vaste route
In februari 2026 hield de NVZ, in samenwerking met Vilans, een enquête onder haar leden hoe ziekenhuizen omgaan met naastenparticipatie. De routekaart is het vervolg op de uitkomsten van die enquête.
De routekaart is opgebouwd volgens het BRIV-model van Vilans: Belichten, Richten, Inrichten en Verrichten. Deze stappen ondersteunen ziekenhuizen bij het versterken van naastenparticipatie. Van het creëren van bewustwording en het ontwikkelen van een gedragen visie tot het organiseren en faciliteren en het uiteindelijk toepassen van de nieuwe werkwijze. Als een rode draad lopen daar verandercommunicatie en leren doorheen.
Ziekenhuizen kunnen deze stappen gebruiken op een manier die aansluit bij hun eigen situatie, ambities en ontwikkelfase. Via de routekaart is eenvoudig door te klikken naar de onderdelen die voor hen relevant zijn.
Van zorgperspectief naar levensperspectief
De routekaart ondersteunt ziekenhuizen bij de bredere beweging naar zorg waarin patiënten, naasten en zorgprofessionals samen optrekken. Dat vraagt niet alleen om nieuwe werkafspraken en processen, maar ook om een andere manier van kijken naar zorg en samenwerking. De routekaart biedt hiervoor handvatten op verschillende niveaus van de organisatie: van beleid en leiderschap tot teamontwikkeling en de dagelijkse praktijk. Om deze ontwikkeling verder te ondersteunen, zijn in de routekaart praktische tips, hulpmiddelen en praktijkvoorbeelden opgenomen die laten zien hoe andere ziekenhuizen hiermee aan de slag zijn gegaan.
Elk hoofdstuk sluit af met reflectievragen die organisaties helpen om stil te staan bij hun huidige situatie en vervolgstappen. Waar staan we nu? Wat gaat al goed? En waar liggen nog kansen voor ontwikkeling? Zo ondersteunt de routekaart niet alleen bij het zetten van stappen, maar ook bij het voeren van het gesprek over ambitie, voortgang en duurzame verankering van naastenparticipatie.
De routekaart is vanaf 19 november 2026 beschikbaar en kan door ziekenhuizen worden gebruikt als hulpmiddel om naastenparticipatie verder te ontwikkelen en duurzaam te verankeren.
Routekaart Naastenparticipatie in ziekenhuizen
Goed voorbeeld opschalen
De routekaart sluit aan bij de ontregelambities van de eerste afspraak uit het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). In deze afspraak spraken partijen af om goede voorbeelden vanuit gesignaleerde koploperinitiatieven op te schalen. NVZ pakte het thema naastenparticipatie op vanuit het koploperproject Mission (Im)possible en inventariseerde bij de achterban welke voorbeelden er nog meer zijn, om te komen tot de landelijke routekaart.
Meer informatie
- Bekijk de routekaart naastenparticipatie
- Wat doet de NVZ nog meer? Ga naar de webpagina: Naastenparticipatie | NVZ
- Projectpagina ziekenhuizen van Vilans: https://www.vilans.nl/wat-doen-we/projecten/ziekenhuizen
- Over de enquête onder NVZ-leden: Oog voor het netwerk: ziekenhuizen zetten stappen in naastenparticipatie | NVZ
- Regiegroep Aanpak Regeldruk met werkagenda Ontregel de zorg | NVZ en plan van aanpak vanuit Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord