"Lef, ongemak en opschaling: dat is nodig voor impact"

Het motto van de BIC is: Groen, ga het doen! Jurgen, wat betekent dit motto in jouw werk als bestuurder van het Dijklander Ziekenhuis? 

“Het gaat om doen - dat is ervoor zorgen dat medewerkers elke dag hun vak op een duurzame manier kunnen uitoefenen. Dat wil ik als bestuurder uitdragen en aanjagen, zelf het voorbeeld geven en duurzaamheid in de besluitvorming opnemen. Door duurzamer te werken, kun je als ziekenhuis vaak ook kosten besparen. Wat je bespaart, gebruik je via shared savings vervolgens om te investeren in duurzaamheid. Hoe mooi is dat!

Bij ‘groen, ga het doen’ gaat het ook om lef hebben om door de weerstand heen besluiten te nemen. Voor verduurzaming is verandering van patronen en gedrag nodig. Verandering leidt bijna altijd tot weerstand. Daarom is het belangrijk dat medewerkers kunnen aangeven waar ze tegenaan lopen. Bijvoorbeeld als het gaat om het stoppen met gebruik van papier op onderzoeksbanken. Uiteindelijk moet er een besluit worden genomen. Blijft een voorstel hangen in nieuwe analyses, dan gebeurt er niets. Duidelijkheid telt.”

Mandy herkent dat spanningsveld tussen betrokkenheid en verandering in de dagelijkse praktijk in het voorbeeld van het bankpapier. Dat kun je verantwoord weglaten en daarmee afval verminderen. “Maar als dit op één poli werkt, kun je dat dan op álle afdelingen invoeren? De ene keer lukt het wel om op te schalen, de andere keer niet, of niet meteen. Sommige medewerkers vullen zelf in wat de patiënt ervan vindt als er geen papier ligt: ‘die zal het vast koud vinden’. Maar is dat wel zo? Er kunnen ook persoonlijke opvattingen over hygiëne meespelen. De reactie van medewerkers kun je weerstand noemen, maar het komt voort uit betrokkenheid. Uiteindelijk hebben we per polikliniek gekeken naar een gepaste oplossing.”

Wat is één concreet voorbeeld, dat jullie hebben gekopieerd van anderen of dat anderen van jullie kunnen kopiëren?

Mandy noemt de ontwikkeling van de wasbare endoscopiebroek. Het Noord-Hollands Dagblad kopte: ’Landelijke primeur’ voor Dijklander Ziekenhuis: wasbare broek bij darmonderzoek om plastic afval tegen te gaan. De innovatie bespaart naar verwachting 30.000 wegwerpbroeken in vijf jaar tijd en biedt patiënten tijdens een darmonderzoek hetzelfde comfort en privacy. Lees meer: Dijklander Ziekenhuis introduceert eerste wasbare scopiebroek van Nederland. “Een veelgehoorde reactie is dat geen broek gebruiken bij een scopie-onderzoek nog duurzamer is. Dat is zo, maar patiëntencomfort is ook heel belangrijk. We stellen onszelf dan de vraag; hoe kunnen we dit zo duurzaam mogelijk aanbieden? Ons green team endoscopie is met dit idee naar kledingbeheer gestapt. Samen met onze vaste leveranciers Rentex en Sarco is de broek ontwikkeld en inmiddels succesvol in gebruik genomen.”

In het Dijklander is de Green Deal met z’n vijf pijlers de kapstok voor duurzaamheid. Duurzaamheid wordt nadrukkelijk ook gekoppeld aan gezondheid en preventie. Elise: “De meest duurzame zorg is zorg die niet geleverd hoeft te worden. Daarom is inzetten op gezondheidsbevordering zo van belang.” In het programma Gezonder voelt beter waar ook het leefstijlloket onder valt, zijn er voor patiënten én voor medewerkers tal van adviezen over preventie en leefstijl, gezonde voeding, bewegen en slaap en vitaliteit. 

Welke tip (‘tegeltjeswijsheid’) hebben jullie voor andere NVZ-leden die bezig zijn met verduurzaming?

Jurgen: “Wil je echt impact maken op duurzaamheid, dan is daar lef nodig. Lef, om het ongemak te durven opzoeken. Lef zie ik als onderdeel van onze cultuur. Een voorbeeld uit de farmacie: kunnen we ongebruikte medicatie inzamelen en alsnog gebruiken?” 

Mandy haakt daarop aan: “Het is van de zotte hoevéél medicatie we moeten weggooien. Iedereen ziet de verspilling. Door een medicatieretourbeleid kunnen we een groot deel van de medicatie die geleverd is aan de kliniek opnieuw uitzetten. Vorig jaar hebben we onze aanpak gepresenteerd op het Groene Zorgfestival. Dat leidde tot waardering voor het feit dat we het grijze gebied hebben durven opzoeken. Er kwamen veel vragen over hoe we dat gedaan hebben. Andere ziekenhuizen hebben dit inmiddels van ons overgenomen.”

Jurgen: “Als bestuurder moet je dan zeggen: we zoeken de grenzen van het systeem op om die ter discussie te stellen en waar mogelijk te verleggen. We hebben met z’n allen het systeem bedacht, we kunnen het ook met z’n allen veranderen.” Hij is groot voorstander van opschalen. “Neem de wasbare steriele OK-jassen, het duurzame alternatief voor eenmalige jassen. Als we als ziekenhuizen samen optrekken en samen de markt opgaan, kunnen de wasserijen het wassen van deze jassen gestandaardiseerd aanbieden. Daarmee wordt de transitie naar wasbaar textiel betaalbaar.”

Elise: “We trekken op in het regionaal netwerk Sustainovo+ om systeemveranderingen voor elkaar te krijgen. Zo gaan we aan de slag met de celstofmatjes en de genoemde wasbare OK-jas. Voor het bewerken van de markt is samenwerking nodig. Als individueel ziekenhuis lukt dat niet.”

Jurgen: “Wil je impact maken, dan moet je iets van je autonomie inleveren. Standaardisatie kan ongemak geven en dat moet je vooraf bespreken. Overall gaat het om hetzelfde doel dat we nastreven: duurzame zorg.” 

Hoe leeft verduurzaming op de afdelingen? 

Mandy: “Duurzaam werken begon eigenlijk op allerlei losse afdelingen. Twee jaar geleden is de Groene Dijklander Beweging echt op gang gekomen. Er zijn nu 47 green teams in het ziekenhuis en alle afdelingen doen mee. Daardoor is duurzaamheid uitgegroeid van losse initiatieven tot één brede beweging. ‘Groen doen’ komt op allerlei momenten aan de orde. Het begint bij de introductie voor nieuwe medewerkers en komt terug in themaweken en jaarlijkse scholingen. We meten de impact en delen successen. Dat werkt aanstekelijk en geeft nieuwe energie.”

Elise vult aan: “Daarnaast zorgen we ervoor dat duurzaam en gezond goed verankerd zijn in de organisatie. Zo zijn duurzaamheid en gezondheidsbevordering opgenomen in de meerjarenstrategie van het Dijklander en de jaarplannen van de afdelingen. Verantwoordelijk voor de uitvoering zijn de leidinggevenden. Een ziekenhuisbreed programmateam denkt met ons mee.” 

Het is dan ook geen toeval dat Dijklander in februari het eerste ziekenhuis was waar de ambassadeurstraining Zorg met Toekomst werd gegeven door trainers van stichting Klimaatpsychologie. De bijeenkomst werd georganiseerd binnen de Groene Dijklander Beweging waarbinnen Green Teams elkaar ontmoeten en ervaringen uitwisselen (lees hier de terugblik). Een groot aantal NVZ-leden maakt in 2026 gebruik van de mogelijkheid om deze training gratis in huis te halen. 

Bestuurders kunnen hier samen met hun duurzaamheidscoördinator een bepalende rol in spelen, stelt Jurgen Sernee: “Help mee de training bekend te maken, heet deelnemers persoonlijk welkom bij de start, vraag na afloop wat er is blijven hangen en wat mensen nodig hebben om die inzichten verder te brengen.” 

Wat is jullie gezamenlijke groene droom voor de NVZ-leden?

Daar hoeven ze alle drie niet lang over na te denken. “Willen we echt impact maken, dan moeten we inzetten op duurzaamheid én gezondheid. Uiteindelijk draait duurzaamheid om gezonde mensen in een gezonde omgeving. Dan is investeren in duurzaamheid een investering in de gezondheid van komende generaties.”

Lees meer: Duurzaamheid | Dijklander Ziekenhuis