"Garbage in, garbage out: voorkom verspilling aan de voorkant"

Het motto van de BIC is: Groen, ga het doen! Marlies, wat betekent dit motto in jouw werk als bestuurder van Franciscus?

“In duurzaamheid komen het maatschappelijk en zakelijk belang samen. Het raakt veel vraagstukken waar we als ziekenhuis voor staan. Denk aan circulair werken, het beperken van verspilling en het creëren van kansen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het sluit allemaal op elkaar aan. Duurzaamheid is bij ons dan ook niet langer een los programma, maar als Groen Franciscus een vast onderdeel van de organisatie geworden.” 

"Als ik één persoonlijke tegeltjeswijsheid zou moeten kiezen, dan is het wel: garbage in, garbage out. Duurzaamheid gaat vaak over wat we met afval doen, maar ik kijk liever naar de stap daarvoor. Waarom ontstaat dat afval eigenlijk? Wat je aan de voorkant het ziekenhuis binnenbrengt, bepaalt uiteindelijk ook wat er aan de achterkant uitkomt. Als je producten gebruikt die veel afval veroorzaken of niet circulair zijn, kun je achteraf nog zo goed je best doen met afvalscheiding of recycling, maar dan ben je eigenlijk te laat. Voor mij begint verduurzaming daarom bij het voorkomen van verspilling. Denk kritisch na over wat je inkoopt, hoeveel materiaal je gebruikt en of er duurzamere alternatieven zijn. De meest duurzame afvalstroom is de afvalstroom die nooit ontstaat. Voorkomen is beter dan opruimen. Dat geldt in de zorg voor patiënten, maar eigenlijk ook voor materialen en grondstoffen."

"Natuurlijk kunnen we op het gebied van materialen, aan de facilitaire kant, grote stappen zetten. Dat moeten we ook blijven doen. Tegelijkertijd is het belangrijk om de blik op de zorg zelf te houden. Uiteindelijk gaat het erom dat duurzaamheid onderdeel wordt van het zorgproces en van de keuzes die zorgprofessionals elke dag maken." 

Esther Olman ziet die ontwikkeling terug op de werkvloer. "Artsen en verpleegkundigen denken steeds vaker na over de impact van hun handelen. Veel collega's vinden duurzaamheid belangrijk. Ze realiseren zich hoeveel materialen we gebruiken en hoeveel er wordt weggegooid. Dat motiveert om het anders te doen." 

Dat draagvlak groeit zichtbaar binnen het ziekenhuis. “In 2023 hadden we acht green teams”, vertelt Esther. “Inmiddels zijn dat er 26. Vrijwel allemaal zijn ze ontstaan vanuit de zorgpraktijk zelf.”

Wat is één concreet voorbeeld dat jullie hebben gekopieerd van anderen, of dat anderen van jullie kunnen kopiëren?

Esther hoeft niet lang na te denken. “Een mooi voorbeeld is het terugdringen van het gebruik van handschoenen. Tijdens de coronaperiode nam het gebruik vanzelfsprekend enorm toe. Inmiddels kijken we veel kritischer naar wanneer handschoenen echt noodzakelijk zijn en wanneer niet. Dat heeft resultaat: in een jaar tijd hebben we het gebruik met 23 procent teruggebracht.”

Wat daarbij helpt, is dat Franciscus resultaten zichtbaar maakt op de afdelingen. “We gebruiken daarvoor onder meer een zogeheten wc-krant. Daarmee laten we collega's zien wat initiatieven opleveren en inspireren we hen om zelf mee te doen.”

De duurzaamheidscoördinatoren werken bovendien intensief samen met andere ziekenhuizen. “We zijn groot voorstander van proudly copied. Zo deden we als tweede ziekenhuis van Nederland mee aan de Paracetamol Challenge, naar voorbeeld van Erasmus MC. Andersom nemen andere ziekenhuizen weer initiatieven van ons over.”

Een mooi voorbeeld daarvan is het bereiden van babyvoeding met kraanwater in plaats van gedestilleerd water. Dat initiatief is inmiddels landelijk bekend: het werd in een filmpje getoond op Het Duurzame Zorgcongres op 9 oktober [link naar filmpje volgt].

Hoe is het werkcontact? Waarin werken jullie samen en wat hebben jullie van elkaar nodig?

Marlies: “We hebben er bewust voor gekozen om duurzaamheid onder te brengen binnen kwaliteit. Daarmee laten we zien dat het niet iets extra's is, maar onderdeel van goede zorg. Duurzaamheid raakt het hele ziekenhuis. Daarom hebben we regelmatig contact, zowel formeel als informeel. Bijvoorbeeld op het gebied van voeding. We hebben al veel stappen gezet richting duurzamere voeding. Tegelijkertijd willen we patiënten niet voorschrijven wat ze moeten eten. We geloven meer in verleiden dan verplichten. Maak de duurzame keuze aantrekkelijk.”

Voor Esther is het belangrijk dat zij in haar werk ruimte krijgt om te pionieren. “Ik krijg veel vrijheid om initiatieven te verkennen en dingen uit te proberen. Tegelijkertijd weet ik dat er bestuurlijke rugdekking is wanneer dat nodig is.”

Marlies waardeert die ondernemende houding. “Esther heeft een sterk netwerk en brengt voortdurend nieuwe ideeën binnen. Samen bepalen we de koers en de kaders. Vervolgens helpen we elkaar vanuit onze eigen netwerken om die verder te brengen.”

Hoe leeft verduurzaming op de afdelingen?

Marlies ziet dat duurzaamheid steeds meer onderdeel wordt van de dagelijkse praktijk. “Het helpt als je gezamenlijke afspraken maakt en duidelijk bent over de richting. Dan ontstaat er ruimte voor innovatie én voor structurele verandering.” De duurzaamheidsagenda voor de komende jaren maak dit inzichtelijk.

Esther vult aan: “Medewerkers komen vaak zelf met ideeën. Dat werkt het beste. Verandering van gedrag kost tijd, maar veel collega's willen wel degelijk bijdragen. Geef ze het vertrouwen, betrek ze bij wat je doet, luister naar hun zorgen en laat zien wat de opbrengst is. Dan ontstaat beweging.”

Welke tip of tegeltjeswijsheid hebben jullie voor andere NVZ-leden die bezig zijn met verduurzaming?

Marlies: “Maak duurzaamheid onderdeel van de reguliere bedrijfsvoering en van goede zorg. Zodra je het als los onderwerp behandelt, wordt het kwetsbaar. Veranker het in bestaande processen en maak het onderdeel van de manier waarop je beslissingen neemt.”

Esther vult aan: “Zoek de samenwerking op. Je hoeft niet steeds zelf het wiel uit te vinden. Er gebeurt al ontzettend veel in ziekenhuizen. Durf van elkaar te leren en goede voorbeelden over te nemen.”

Wat is jullie gezamenlijke groene droom voor de NVZ-leden?

“Dat duurzaam denken en doen vanzelfsprekend is. Dat iedereen duurzaamheid niet meer ziet als een apart onderwerp, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van iedere afweging”, hoopt Esther. 

Volgens Marlies spelen toekomstige generaties medewerkers daarbij een belangrijke rol. “Jonge professionals vinden duurzaamheid steeds belangrijker. Voor hen hoort het erbij. Mijn droom is dat we op een punt komen waarop groen niet langer een keuze is, maar de normale manier van werken.”

“Er is altijd een duurzame optie”, besluiten beiden. “De vraag is niet óf je erover nadenkt, maar hóe je die keuze zo goed mogelijk maakt.”

Tip: masterclass ‘Groen en Gezond’ regio Rotterdam-Rijnmond

Wees welkom op de masterclass voor regio Rotterdam bij het Franciscus Vlietland! Op dinsdag 3 november 2026 organiseert het Franciscus Ziekenhuis samen met de Groene Zorg Alliantie in de klimaatweek de 'Masterclass Groen en Gezond'. Meer informatie en aanmelden

Over de bic

Als groene ambassadeurs dragen bic-leden eraan bij dat verduurzaming een vanzelfsprekend onderdeel wordt van bestuurlijk leiderschap. Daarmee willen zij duurzaamheid in de zorgsector versnellen. Kijk ook op Bic Duurzaamheid: de Groene Ambassadeurs van de NVZ