Ook toezichthouders aan zet voor bevorderen zeggenschap

Maurice van den Bosch, bestuurslid NVZ en lid van de stuurgroep van het LAZ, werkte mee aan de whitepaper. Hij benadrukt het belang van structurele aandacht voor zeggenschap: het is een belangrijk thema voor álle lagen binnen de zorginstelling, om goed invulling te geven aan zeggenschap. “Met zeggenschap vergroten we het werkplezier en betrokkenheid van medewerkers en vergroten we van binnenuit – samen met de medewerkers - de wendbaarheid van organisaties om in te kunnen spelen op veranderingen. De whitepaper geeft een handreiking om hier als raad van toezicht op toe te zien.”

Aantrekkelijke werkgever

“Zeggenschap is geen bijzaak, het is een hoofdzaak,” vindt ook Bianca Buurman, medeopsteller van de handreiking. Zij is – naast voorzitter van V&VN en hoogleraar acute ouderenzorg - ook toezichthouder bij Zuyderland. “Organisaties met een gedeeld besturingsmodel – shared governance – zijn aantrekkelijker als werkgever én leveren betere zorg. Dat maakt het versterken van zeggenschap onmisbaar voor de toekomst van zorg en welzijn.”

Minder regeldruk

Uit de Landelijke Monitor Zeggenschap onder 22.000 verpleegkundigen, verzorgenden, verpleegkundig specialisten en begeleiders, blijkt hoe belangrijk zeggenschap is voor werkplezier en autonomie. Zeggenschap betekent dat er ruimte is voor ideeën om regeldruk te verminderen, dat zorgprofessionals de gelegenheid hebben om die in te brengen. En daardoor zelf betrokken zijn om regeldruk en administratieve lasten te verminderen. 

Van compliance naar vertrouwen

De nieuwe whitepaper benadrukt de cruciale rol van interne toezichthouders. Er staan twaalf aanbevelingen in om zeggenschap structureel te verankeren. Niet alleen op papier, maar als onderdeel van de bestuurscultuur. “Zeggenschap vraagt om een fundamentele verandering van hoe we omgaan met besluitvorming, verantwoordelijkheid en leiderschap,” aldus Buurman. “Het vraagt lef om los te komen van compliance-denken en te vertrouwen op de professionele ruimte van zorgverleners.” 

Een gezamenlijke visie op zeggenschap in de raad van toezicht zelf is belangrijk. “Bespreek de definitie, de huidige zeggenschapsfase, de gewenste ambities en de benodigde rol vanuit de rvt en het bestuur”, adviseert Monique Valentijn. Ook zij werkte mee aan de whitepaper van LAZ/NVTZ. Naast bestuursvoorzitter van het St. Antonius ziekenhuis, is zij toezichthouder bij Sensire. Om te voorkomen dat de rvt voor professionals een ver-van-hun-bed-show is, pleit zij voor regelmatig contact met de werkvloer. 

Samenvatting

Hoe kunnen toezichthouders de zeggenschap van professionals structureel versterken? De whitepaper biedt inzichten over:

• de betekenis van zeggenschap voor goede zorg: geen papieren belofte, maar dagelijkse praktijk
• de belemmeringen die medewerkers ervaren, zoals tijd, ruimte en ruggensteun
• het belang van gelijkwaardige bestuursvormen
• concrete aanbevelingen voor toezichthouders. Zij kunnen het verschil maken door te luisteren, te verbinden en professionals de ruimte te geven.

Ga naar de whitepaper

Over het LAZ 

Het Landelijk Actieplan Zeggenschap (LAZ) is een gezamenlijk initiatief van beroepsverenigingen V&VN en BPSW en brancheorganisaties ActiZ, de Nederlandse GGZ, NFU, NVZ, VGN, Sociaal Werk Nederland en Jeugdzorg Nederland. Het LAZ heeft als doel om de professionele zeggenschap van verpleegkundigen, verzorgenden, verpleegkundig specialisten, begeleiders, sociaal werkers en jeugdzorgwerkers merkbaar te verbeteren. Het LAZ biedt op de website www.zeggenschapindezorg.nl een aanbod gratis en laagdrempelige hulpmiddelen aan voor iedereen die zeggenschap wil versterken. Sinds de start van het LAZ in 2022 werken meer dan 330 organisaties aan structurele versterking van zeggenschap, waaronder ook veel NVZ-leden. In 2023 werd zeggenschap wettelijk verankerd. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd onderzoekt in haar toezicht hoe zeggenschap is ingebed in beleid en bestuur.