Met gedragskennis bouwen aan een duurzame beweging

“Ik krijg wel eens het verwijt dat ik uit overtuiging te belerend ben”, bekent oncologisch chirurg Eric Sonneveld. Door de workshop over weerstand en eco-emoties is hij zich meer bewust geworden van zijn zendende modus. “Je moet echt proberen om in die huid van de ander te kruipen.” Tijdens de workshop mocht hij even de rol aannemen van zijn eigen publiek en dat vond hij inzichtelijk, maar die rol bleek ook wel lekker. “Even met je armen over elkaar zitten.”

Programmamanager Duurzaamheid Elise Hoedemaker heeft ook wel eens moeite met echt luisteren. “Vooral als je zelf al drie stappen verder bent en denkt ‘waarom zie je dit niet’. Dan ga je al snel zenden. Ik moet mezelf op dat moment echt dwingen om beter te luisteren.” Tijdens de workshop werd ingegaan op de psychologische principes en dat helpt. “Wanneer mensen je argumenten gaan ervaren als pogingen tot overtuigen, dan bereik je niet wat je wil.”

Ambassadeursprogramma Zorg met Toekomst 

We hebben allemaal ideeën over hoe je mensen zou kunnen enthousiasmeren voor duurzame acties. We kijken naar wat eerder werkte, in een andere situatie of naar wat anderen doen. Soms werkt het, soms niet, en soms krijg je de wind van voren. Het is niet moeilijk om ontmoedigd te raken.

Klimaatpsychologen Jochem Bukman en Timo Jansen kunnen dit vanuit de theorie duiden. Zij zijn twee van de twintig trainers van Stichting Klimaatpsychologie die in 2026 workshops geven aan NVZ-leden. Dit is onderdeel van het ambassadeursprogamma Zorg met Toekomst waarin deelnemers kennis krijgen van gedragsverandering, eco-emoties en coping, en hoe je kantelpunten binnen een individu en het systeem versnelt. De NVZ biedt dit kosteloos voor haar leden aan. Bij het Dijklander Ziekenhuis was de kick-off van de workshop.

Veilige setting

Het Dijklander Ziekenhuis kreeg een kortere variant van de workshop, waarbij werd ingegaan op eco-emoties bij jezelf en anderen, en omgaan of voorkomen van weerstand. Binnen de organisatie heeft elke afdeling zijn eigen Green Team, in totaal zijn er 170 werknemers die duurzaamheid onder de aandacht brengen. De workshop is bedoeld voor 8 tot 12 deelnemers. Bij het Dijklander was zo veel animo dat ervoor gekozen werd om in twee groepen te werken. Daardoor konden er 30 mensen meedoen.

De bijeenkomst werd georganiseerd binnen de Groene Dijklander Beweging waarbinnen Green Teams elkaar ontmoeten en ervaringen uitwisselen. Alleen al het elkaar weer zien, geeft veel positieve energie, merkte trainer Timo Jansen. “Ik word echt blij van zo’n groep die zo gemotiveerd en ‘eager’ is om te leren.” Al is er al veel kennis in de groep, voornamelijk uit ervaringen. Door te proberen. “Wij als trainers kunnen dat vervolgens duiden, de mechanismen benoemen en laten zien wanneer dit werkt en wanneer niet.” Vervolgens kun je dit oefenen in een veilige setting.

Papierverspilling of een vals gevoel van hygiëne?

Een voorbeeld van weerstand dat ter sprake kwam was het stoppen met het gebruik van papierrollen, de rollen papier die over een behandeltafel gaan en vaak zonder al te veel functie weer in de prullenbak belanden. “Uit onderzoek blijkt dat dit helemaal niet nodig is”, vertelt Jansen. "Even afnemen blijkt net zo effectief te zijn. Rationeel is er dus geen reden voor om het te gebruiken.” 

Je zou denken, dat is duidelijk, dat gaan we dus niet meer doen. “Maar mensen zijn het gewend, hebben het gevoel dat het hygiënischer is en willen geen lastige vragen.” Argumenten helpen dan niet. “Je kan zeggen: ‘Je bent in de trein toch ook op een stoel gaan zitten?’, maar daarmee komt het gesprek niet verder.” Voor je het weet worden de rollen weer ingekocht. “Je zult dus echt iets met de onderliggende emoties en ideeën moeten doen”, concludeert Jansen.

Het gesprek aangaan

Deelnemers Sonneveld en Hoedemaker hebben zich voorgenomen om het geleerde binnenkort in praktijk te brengen. “We gaan binnenkort stoppen met bloemen geven bij een gebeurtenis zoals een jubileum”, vertelt Hoedemaker. “Ik had me al schrap gezet, maar de eerste reacties zijn positief. Mocht er weerstand komen, dan ga ik het toepassen.” Sonneveld was al begonnen met mensen aanspreken op onnodig handschoenengebruik. “Dat betekende ook dat ik soms wijselijk mijn mond hield. Maar soms ga ik juist de dialoog aan en stel ik vaker de ‘waarom-vraag’. Ik heb het naar aanleiding van deze sessie echt een gespreksonderwerp gemaakt.”

Ook voorzitter van de raad van bestuur Jurgen Sernee herkent dat groene ambassadeurs soms vastlopen met hun goede initiatieven en plannen voor verduurzaming. Als voorzitter en lid van de bestuurlijke inspiratiecommissie Duurzaamheid van de NVZ geeft hij graag met dit programma groene ambassadeurs van NVZ-instellingen de wind mee.” De trainers van stichting Klimaatpsychologie bieden hen kennis en handvatten om het gesprek met collega’s te voeren over duurzaam gedrag.”

De rol van bestuurders

Duurzaam gedrag is voor iedereen haalbaar, kost geen extra moeite en is prima vol te houden, meent Sernee, maar dat wordt nog niet altijd zo ervaren. “Door de training ontdekken groene koplopers hoe zij hun collega’s kunnen helpen, alleen al door te praten over wat klimaatverandering betekent. Er kunnen over dit onderwerp emoties meespelen, zoals angst of frustratie, die we nu vaak onbesproken laten. Met de training komt er ruimte en tools om het gesprek aan te gaan.”

Niet alleen medewerkers spelen hier een rol in, zeker ook bestuurders. Sernee raadt hen aan om mee te helpen met deze training en op te trekken met de duurzaamheidscoordinator: “Help mee de training bekend te maken, heet deelnemers persoonlijk welkom bij de start en vraag na afloop wat er is blijven hangen en wat mensen nodig hebben om die inzichten verder te brengen.” Sernee vindt het belangrijk om de duurzame beweging te ondersteunen: “Ik vind het inspirerend dat deze trainingen dit jaar voor alle NVZ-leden beschikbaar zijn. Zo geven we een extra impuls aan de grote inzet voor verduurzaming die er nu al is.”