Bas Wallis de Vries over regionale samenwerking: “Geef regio’s scharrelruimte om te experimenteren”

Wat zijn voor u de meest opvallende uitkomsten uit deze monitor?

Daarover hoeft Wallis de Vries niet lang na te denken. De bevindingen uit de monitor bevestigen wat hij in de praktijk ziet: “Wat mij opvalt, is dat de blik op samenwerking een boost heeft gekregen door het IZA. Dat zie ik er echt in terug.”

Hij ziet dat meer partijen elkaar vinden, dat men vaker over de grenzen van de eigen organisatie heen kijkt en dat er meer openheid is ontstaan voor domeinoverstijgende gesprekken. Het IZA heeft volgens hem niet alleen een formele structuur gebracht, maar vooral een mentaliteitsverandering. Een belangrijke verschuiving, omdat samenwerking volgens hem vooral iets is wat tussen mensen ontstaat en niet tussen systemen.

Welke elementen uit de uitkomsten van de monitor ziet u terug in uw eigen regio?

Wanneer Wallis de Vries reflecteert op de situatie in Noord‑Nederland, herkent hij vrijwel alles wat de monitor laat zien. “Zowel de succesfactoren als de knelpunten met betrekking tot samenwerking zijn heel herkenbaar.”

Voor hem begint het allemaal bij een stevig fundament: een gezamenlijk doel dat door alle betrokkenen wordt gedragen. En sleutelspelers die, zoals hij zegt: “in voor- en tegenspoed voor dat doel blijven staan.”

“Samenwerken is hard werken. En dat moet je vanaf de start erkennen”

Maar hij plaatst daar ook direct een realistische nuance bij. “De waan van de dag wil ons allemaal elke dag weer opvreten. En tijd is schaars en samenwerken kost tijd.”
Het betekent dat samenwerking niet iets vrijblijvends is. Het vraagt tijd, energie, aandacht en een bereidheid om uit de reflex van de eigen organisatie te stappen: “Samenwerken is hard werken,” zegt hij. “En dat moet je vanaf de start erkennen.”

Hoe beleeft u - uitgedrukt in een rapportcijfer - zelf de regionale samenwerking, vanuit Ommelander Ziekenhuis?

Zijn waardering voor de samenwerking in de regio hoeft hij niet te verbergen. “Ik zou onze regionale samenwerking een 8 willen geven. Dat is voor een nuchtere Noorderling een hoog cijfer.”

Wat zijn de unieke, helpende kenmerken en specifieke uitdagingen bij regionale samenwerking in Noord‑Nederland?

Noord‑Nederland is geen doorsnee regio in de zorg. De samenwerking heeft dankzij de overzichtelijkheid van het zorglandschap unieke voordelen. Wallis de Vries: “Er zijn relatief weinig ziekenhuizen en daardoor is het aantal spelers overzichtelijk. Dat maakt dat je elkaar goed kent, wat een belangrijke basis is voor samenwerking.”

Zorgverzekeraars zijn in het Noorden bovendien goed te positioneren: Menzis, Zilveren Kruis en VGZ zijn vrijwel altijd samen aan tafel, wat volgens Wallis de Vries een grote kracht is bij het maken van afspraken en het uitzetten van lijnen.

“Samenwerking is geen luxe, maar een noodzaak”

Maar de regio kent minstens zoveel uitdagingen. Het adherentiegebied van het Ommelander Ziekenhuis kleurt in vrijwel iedere regionale analyse ‘diep rood’. Hij somt het op: lage sociaal economische status, laaggeletterdheid, lage gezondheidsvaardigheden en hoge multimorbiditeit. De populatie is ouder, kwetsbaarder en heeft vaak meerdere chronische aandoeningen tegelijk. “Dat zijn heel veel serieuze uitdagingen bij elkaar. Daarom is samenwerking hier geen luxe, maar een noodzaak: dat kan geen enkele partij in zijn eentje.”

Ziet u, vanuit de ervaring in uw regio, oplossingen voor de uitdagingen en knelpunten die regio’s ervaren?

“Samenwerken is een motivatie en geen competentie. De mens is van nature bedraad op samenwerking, dus niemand hoeft op cursus om te leren samenwerken.” Maar tegelijkertijd erkent hij dat veel samenwerkingen niet slagen en de betrokkenen achterlaten met een gevoel van frustratie en teleurstelling. 

“We kwamen tot een setting waarbij er niet meer ‘met meel in de mond’ werd gesproken”

Volgens Wallis de Vries zijn er drie elementen die samenwerking wél doen slagen. Het eerste element is vanaf het begin investeren in de relatie en het gemeenschappelijke doel. Een verstandshuwelijk is een te dunne basis voor een duurzaam succesvolle samenwerking. “In de samenwerking ‘ziekenhuislandschap Groningen’ betekende dat onder externe begeleiding maandenlang gesprekken voeren over beelden en vooroordelen. Dat is best intens geweest om te komen tot een setting waarbij er niet meer met ‘meel in de mond’ werd gesproken. Niet de sociaal wenselijke variant, maar de eerlijke. Eén van de deelnemers noemde dat op een gegeven moment onze therapiesessies. Maar daar is wel de basis gelegd voor een stevige samenwerking. Ook de drie zorgverzekeraars waren vanaf het eerste moment aanwezig.” 

Het tweede element is gelijkwaardig werken. “Samenwerken doe je gelijkwaardig, ook als je niet gelijkaardig bent als organisatie. De samenwerkingsladder waar we binnen ‘ziekenhuislandschap Groningen’ mee werken, hielp de partners om te bepalen waar ze stonden en hoe ver ze wilden gaan. De hoogste trede is elkaar kunnen representeren; een spannend, maar krachtig principe.”

“Samenwerken doe je gelijkwaardig, ook als je niet gelijkaardig bent.”

Tot slot is volgens Wallis de Vries voor samenwerking van belang dat de complexiteit wordt erkend. “Elke extra deelnemer geeft een kwadratische toename van de complexiteit. Door complementaire portefeuilles te ontwikkelen, ontstaat een regio waarin UMCG, Martini en Ommelander Ziekenhuis samen sterker zijn dan individueel.”

Daarnaast werkt de regio op verschillende schalen: van lokale afspraken met huisartsen tot provinciale trajecten (Gezond Groningen) en drie provinciale projecten rond arbeidsmarktproblematiek (Zorg voor het Noorden).

Wallis de Vries: “Al die verschillende samenwerkingen hebben hun eigen tempo, complexiteit en voortgang. Maar het doel is overal hetzelfde.”

Wat neemt u daarvan mee naar het landelijke niveau, in uw rol als NVZ‑bestuurder?

Voor Wallis de Vries is de belangrijkste les dat landelijke sturing de lange lijn moet volgen: “Om de noodzakelijke transformatie te maken moeten we door de bocht heen kijken.” Volgens hem zijn hierbij twee principes landelijk essentieel: erken dat er regionale verschillen zijn én erken dat de opgave overal hetzelfde is, namelijk toegankelijkheid van goede zorg, met een focus op gezondheid en zelfregie van inwoners. Zijn regionale ervaring leert dat landelijke kaders ruimte moeten laten voor maatwerk zonder de hoofdrichting kwijt te raken.

Wat zijn tips en tops voor collega’s in het land?

Met een glimlach antwoordt Wallis de Vries: “Kop d’r veur!”. Een typisch Groningse oproep om door te zetten. Hij licht dit als volgt toe: “De opgave is duidelijk. Wat er moet gebeuren is ook helder. Nu komt het aan op leiderschap en volharding. Geen ingewikkelde managementtaal, maar een heldere boodschap: ‘Blijven gaan’.”

Wat heeft u nodig van andere organisaties - verzekeraars, de NZa of het nieuwe kabinet - om regionale samenwerking te bevorderen?

“Geef regio’s scharrelruimte om te experimenteren”

Er zijn volgens Wallis de Vries drie belangrijke zaken om op systeemniveau succesvolle samenwerkingen te stimuleren. “Erken regionale verschillen en geef regio’s scharrelruimte om te experimenteren. De wens tot een uniforme blauwdruk is invoelbaar, maar smoort vooral kansrijke initiatieven.” Ook is van belang dat regels worden aangepast die domeinoverstijgende samenwerking belemmeren. Volgens Wallis de Vries worden hierbij mededinging, bevoegdheden en fiscaliteit vaak als knelpunten genoemd. En tot slot noemt hij: “Zorg voor alignment van de zorgverzekeraars op het gezamenlijke doel. Daarmee zijn de zorgverzekeraars een samenwerkingspartner. Met als gevolg meer uniformiteit en consistent beleid van de verschillende verzekeraars. Met daarbij volgbeleid voor de regionaal kleinere zorgverzekeraars.”

In het Noorden deden ze dat volgens hem al: verzekeraars en ziekenhuizen zaten vanaf dag één samen aan tafel. Dat bracht consistentie, vertrouwen en wederzijds begrip.

Wat is uw boodschap aan de politiek?

Hij houdt het kort, maar krachtig: “Zorg voor stabiliteit en voorspelbaarheid, laat je niet afleiden door de waan van de dag. Ga door op de IZA/AZWA‑weg. En maak werk van preventie.” 
 

Download hier de Factsheet Monitor Regionale samenwerking (NVZ-website)