Bas Wallis de Vries: “Acute zorg vraagt om maatwerk, niet om blauwdrukken”

Waarom is goede acute zorg zo belangrijk voor het Ommelander Ziekenhuis en de regio?

"Acute zorg is voor inwoners de zekerheid dat er hulp is als ziekte of een ongeval je onverwacht overvalt," zegt Wallis de Vries. Juist op momenten waarop mensen zich het meest kwetsbaar voelen, moeten zij erop kunnen vertrouwen dat de juiste zorg beschikbaar is. Voor hem onderstreept dat waarom acute zorg misschien wel de meest zichtbare maatschappelijke functie van een ziekenhuis is. Voor Noord- en Oost-Groningen geldt dat in versterkte mate. Door de grotere reisafstanden, de vergrijzing en de gezondheidsverschillen in de regio is toegankelijke acute zorg van extra belang. Het Ommelander Ziekenhuis vervult daarin samen met andere zorgaanbieders een belangrijke rol. Wallis de Vries benadrukt dat acute zorg altijd teamwerk is. Niet één organisatie maakt het verschil, maar de gezamenlijke inzet van ziekenhuizen, huisartsen, ambulancezorg, ouderenzorg, ggz en andere partners.

"Niet elke spoedeisende hulp hoeft er hetzelfde uit te zien”

Daarbij gaat het voor hem niet om het in stand houden van een standaardmodel, maar om passende acute zorg die aansluit bij de kenmerken van een regio. "Niet elke spoedeisende hulp hoeft er hetzelfde uit te zien. De bevolking, de afstanden, de patiëntenstromen en de beschikbare professionals verschillen per regio." Wallis de Vries vindt dat de inrichting van de acute zorg daarom moet aansluiten bij de kenmerken van een gebied.

"Een kwetsbare oudere met meerdere aandoeningen kan zeer complexe ziekenhuiszorg nodig hebben, zonder dat daarvoor hooggespecialiseerde behandeling nodig is."

Regionale ziekenhuizen spelen volgens hem een onmisbare rol doordat zij herkenbare, vertrouwde en toegankelijke ziekenhuiszorg dicht bij huis bieden. Zeker voor ouderen met meerdere aandoeningen is nabijheid belangrijk. Die zorg wordt soms aangeduid als basiszorg, maar in zijn ogen doet die term geen recht aan de werkelijkheid. "Een kwetsbare oudere met meerdere aandoeningen kan zeer complexe ziekenhuiszorg nodig hebben, zonder dat daarvoor hooggespecialiseerde behandeling nodig is."

Waar loopt het Ommelander Ziekenhuis in de praktijk tegenaan?

“De uitdagingen die landelijk spelen, zijn ook in Noord- en Oost-Groningen zichtbaar. Personeelstekorten blijven voelbaar, terwijl tegelijkertijd de druk op de acute zorg groeit.” Daarnaast ziet Wallis de Vries dagelijks de gevolgen van knelpunten elders in de zorgketen. Patiënten die medisch gezien klaar zijn voor ontslag, kunnen niet altijd doorstromen naar thuiszorg of een verpleeghuis. Daardoor blijven ziekenhuisbedden bezet die nodig zijn voor nieuwe patiënten. "Dat raakt niet alleen de volgende patiënt, maar ook onze medewerkers", vult hij aan. 

“Wat goed werkt in een grote stad, is niet automatisch de beste oplossing voor Oost-Groningen”

Een andere uitdaging zit hem naar zijn idee in de manier waarop acute zorg landelijk wordt georganiseerd. Kwaliteitskaders zijn belangrijk voor patiëntveiligheid, maar te rigide toegepaste kaders kunnen innovatieve oplossingen en maatwerk in de weg staan. "Wat goed werkt in een grote stad, is niet automatisch de beste oplossing voor Oost-Groningen, en vice versa. Dat vraagt bestuurlijke keuzes. Welke voorzieningen organiseer je zelf? Welke expertise deel je regionaal? Hoe zorg je voor goede overdracht van patiënten?" Volgens hem moet daarbij steeds het gewenste zorgresultaat centraal staan, niet de vraag of iedere regio exact dezelfde organisatorische inrichting heeft.

Wat moet veranderen om acute zorg toekomstbestendig te houden? En wat zijn onmisbare randvoorwaarden?

"De toekomst van de acute zorg hangt niet alleen af van wat er verandert, maar vooral van de randvoorwaarden waarbinnen die veranderingen kunnen plaatsvinden," benadrukt Wallis de Vries. Hij zegt dat er twee voorwaarden onmisbaar zijn: ruimte voor regionale oplossingen en een bekostiging die die keuzes ondersteunt. 

Zijn eerste voorwaarde sluit direct aan op de Position paper Acute zorg: stuur op kwaliteit en uitkomsten, maar geef regio's ruimte om zelf te bepalen hoe zij die kwaliteit organiseren. "Er moet voldoende ruimte zijn voor innovatie, maatwerk en nieuwe organisatievormen." De zorg verandert sneller dan regels en kaders kunnen bijhouden. Volgens hem kunnen te gedetailleerde voorschriften innovatie remmen, terwijl juist nieuwe werkwijzen nodig zijn om met schaarse professionals goede zorg te blijven leveren. Dat betekent niet dat kwaliteit en veiligheid minder belangrijk worden. Integendeel. Juist daarom pleit hij voor meer inzicht voor zorgaanbieders in zorguitkomsten en kwaliteitsregistraties, zodat gestuurd kan worden op wat daadwerkelijk werkt.

De tweede belangrijke randvoorwaarde die Wallis de Vries noemt is passende financiering. Een SEH moet beschikbaar zijn, ook als er op sommige momenten weinig patiënten binnenkomen. Dat vraagt om een andere manier van bekostigen dan uitsluitend betalen per verrichting.

“De inhoud moet leidend zijn. Het geld moet de zorg volgen, niet andersom”

Hij is daarom positief over de eerste stappen richting budgetbekostiging voor de acute zorg, maar noemt die tegelijkertijd slechts een begin. "De inhoud moet leidend zijn. Het geld moet de zorg volgen, niet andersom." Volgens hem moet de bekostiging samenwerking ondersteunen in plaats van belemmeren. Ook mag financiering niet direct of indirect sturen op schaalvergroting. De omvang en inrichting van een SEH moeten voortkomen uit de regionale zorgvraag, niet uit financiële prikkels.

Welke rol spelen samenwerking en regionale afspraken bij het toekomstbestendig organiseren van de acute zorg?

"Samenwerking wordt pas echt als je afspreekt wie welke patiënt helpt, wanneer je elkaar inschakelt en wie verantwoordelijk is als het vastloopt." Voor Wallis de Vries zit de waarde van samenwerking niet in de overlegstructuren zelf, maar in de concrete afspraken die daaruit voortkomen. Voor het Ommelander Ziekenhuis betekent dat intensieve samenwerking met het Martini Ziekenhuis en het UMCG, maar ook met huisartsen, ambulancezorg, ggz, thuiszorg en ouderenzorg. Minstens zo belangrijk is transparantie over capaciteit. Hij noemt als voorbeeld de neiging van organisaties om uit voorzorg zelf buffercapaciteit aan te houden. "Als iedereen een beetje extra capaciteit voor zichzelf reserveert, creëer je samen soms meer overcapaciteit dan nodig is." Tijdens de coronaperiode bleek dat regionale afstemming hierover wel degelijk mogelijk is. Toen ziekenhuizen capaciteit actief deelden, kon schaarse zorg effectiever worden ingezet. Die lessen zijn volgens hem nog steeds relevant.

Daarnaast vraagt toekomstbestendige acute zorg om een bredere blik dan alleen de zorgsector. Ook gemeenten en het sociaal domein moeten nadrukkelijk betrokken worden, omdat achter terugkerende acute zorgvragen vaak sociale problematiek schuilgaat.

Wat waren uw bestuurlijke overwegingen om met dit thema aan de slag te gaan? Waarom loopt u hier warm voor?

"Ik weet wat het betekent als op het juiste moment een team voor een patiënt klaarstaat," antwoordt Wallis de Vries. Voor hem is de betrokkenheid niet alleen bestuurlijk, maar ook persoonlijk. Voordat hij bestuurder werd, werkte hij tien jaar als chirurg. Die ervaring vormt nog altijd zijn drijfveer. Hij wil eraan bijdragen dat mensen ook in de toekomst kunnen rekenen op toegankelijke acute zorg, ongeacht waar zij wonen.

Die persoonlijke betrokkenheid gaat hand in hand met een bestuurlijke overtuiging. Voor hem staat toegankelijkheid van acute zorg gelijk aan een maatschappelijk en publiek belang. Volgens hem mag de plek waar iemand woont niet bepalend worden voor de mogelijkheid om tijdig passende acute zorg te ontvangen. Juist daarom zet hij zich in voor oplossingen die recht doen aan regionale verschillen, zonder dat daarbij de toegankelijkheid van zorg onder druk komt te staan.

“Maak van een complex vraagstuk geen simpele keuze tussen dichtbij of ver weg”

Hij vindt dat het maatschappelijke debat soms te zwart-wit wordt gevoerd. Hooggespecialiseerde zorg is in Nederland al voor een belangrijk deel geconcentreerd. Dat betekent echter niet dat alle andere acute ziekenhuiszorg eenvoudig is of verder van huis georganiseerd kan worden. "Maak van een complex vraagstuk geen simpele keuze tussen dichtbij of ver weg." Voor hem zou de vraag altijd moeten zijn welke zorg inwoners nodig hebben en hoe die toegankelijk kan blijven.

Wat is uw rol als bestuurder van het Ommelander Ziekenhuis én als NVZ-bestuurder hierin?

"Ik zie het als mijn rol om de dagelijkse praktijk van de acute zorg te verbinden met de landelijke discussie over de toekomst ervan," antwoordt Wallis de Vries. Bij het Ommelander Ziekenhuis werkt hij samen met professionals en regionale partners aan oplossingen die passen bij de zorgvraag van de regio. Daarbij staat steeds de vraag centraal hoe de acute zorg ook op langere termijn duurzaam georganiseerd kan blijven, in samenwerking met regionale partners.

“Alleen met concrete voorbeelden kunnen we landelijke kaders verbeteren”

Binnen het NVZ-bestuur brengt hij signalen uit de praktijk samen. Als portefeuillehouder acute zorg zet hij zich onder meer in voor verbetering van kwaliteitskaders, financiering en beleidsvoorwaarden. De Position paper Acute zorg ziet hij daarbij als een belangrijk instrument: “Niet als blauwdruk, maar als richtinggevend kader waarmee ziekenhuizen en regio's hun eigen oplossingen kunnen ontwikkelen.”

Tegelijkertijd benadrukt hij dat landelijke belangenbehartiging alleen werkt wanneer bestuurders en professionals hun ervaringen blijven delen. "Vertel waar regels helpen, maar ook waar ze knellen. Alleen met concrete voorbeelden kunnen we landelijke kaders verbeteren."

Wat wilt u collega-bestuurders meegeven?

"Met de groep meegaan voelt veilig. Maar daardoor dreigen we pas te veranderen als het al vijf over twaalf is," zegt Wallis de Vries. Zijn belangrijkste boodschap aan collega-bestuurders is misschien wel dat verandering begint voordat de nood het hoogst is. In de praktijk ziet hij dat veel organisaties goede oplossingen bedenken voor hoe iets wél kan, maar vervolgens toch terughoudend zijn om die toe te passen. Professionals, bestuurders en organisaties kiezen begrijpelijkerwijs vaak voor de bekende route. Volgens hem verklaart dat waarom noodzakelijke veranderingen soms te lang op zich laten wachten. 

“Niet wachten tot problemen acuut worden, maar gezamenlijk experimenteren, leren en verbeteren”

Hij roept bestuurders daarom op om tijdig met professionals, huisartsen, ouderenzorg en andere partners in gesprek te gaan over wat anders kan: “Niet wachten totdat problemen acuut worden, maar gezamenlijk experimenteren, leren en verbeteren.”

Wat is uw boodschap aan de politiek?

"We moeten ervoor zorgen dat er voldoende veerkracht in het systeem blijft. Als ergens een voorziening uitvalt, moet er capaciteit zijn om dat op te vangen," vindt Wallis de Vries. Zijn boodschap aan de politiek is helder: “Organiseer acute zorg vanuit de regionale zorgvraag. Dat vraagt om financiering die regionale verschillen ondersteunt, niet ontmoedigt.” 

Schaalvergroting mag geen doel op zichzelf worden en nabijheid moet behouden blijven waar die voor patiënten van wezenlijk belang is. Het debat zou daarom niet alleen moeten gaan over efficiëntie, maar ook over weerbaarheid. Die les is van belang voor de toekomst van de acute zorg. “Die toekomst ligt niet in één landelijke blauwdruk, maar in sterke regionale netwerken met ruimte voor maatwerk, passende bekostiging en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Alleen zo blijft acute zorg ook in de toekomst toegankelijk, beschikbaar en van goede kwaliteit voor iedere inwoner."

Download de Position paper Acute zorg