Samenvatting

Transparantie van kwaliteit van zorg is een noodzakelijke voorwaarde voor een goed functionerende zorgmarkt. Patiënten kunnen bewuste keuzes maken voor hun preferente zorgaanbieder. Transparantie draagt tevens bij aan het verbeteren van de zorg. Inzicht in best practices stimuleert zorgaanbieders om de kwaliteit of doelmatigheid van de zorg te verbeteren. Het afleggen van verantwoording over de kwaliteit van zorg is vanzelfsprekend geworden voor zorginstellingen.

Zorginstellingen verzamelen veel gegevens om de kwaliteit en de veiligheid van de zorg inzichtelijk te maken en de zorg te verbeteren. Naast de gegevens die zorginstellingen zelf gebruiken voor interne verbetering, verzamelijk zij een zeer grote hoeveelheid gegevens voor overheidsinstanties, zorgverzekeraars, patiëntenorganisaties en andere externe partijen. De registratiedruk voor zorginstellingen neemt hierdoor toe.

Een aantal openbare indicatoren lijkt een positief effect teweeg te hebben gebracht op de kwaliteit van zorg. Dit lijkt voornamelijk te gelden voor indicatoren die met of door zorgprofessionals zijn opgesteld.

De groei van de zorg zwakt verder af

De groei van de omzet van de algemene ziekenhuizen is in 2014 met 1,3% zeer bescheiden. Het is de laagste groei in 25 jaar en blijft hiermee binnen de afspraken uit het zorgakkoord.

Algemene ziekenhuizen en hun medisch specialisten nemen 65% van de omzet van de medisch-specialistische zorg voor hun rekening. Het aantal locaties waarop ziekenhuiszorg wordt geleverd, neemt toe, terwijl het aantal ziekenhuizen als gevolg van fusies daalt.

Vergeleken met andere landen in Europa en de VS kent Nederland per miljoen inwoners 6,0 ziekenhuizen. Dat is veel minder dan in de ons omringende landen.

De werkgelegenheid in de zorg daalt verder

De sector zorg & welzijn is een van de grootste economische sectoren in Nederland. Ruim 13% van de voltijdsbanen valt binnen de sector zorg & welzijn. Voor het tweede jaar op rij daalt de werkgelegenheid in de zorgsector. De daling is het sterkst in de ouderenzorg. Ook binnen de medischspecialistische zorg daalt de werkgelegenheid sinds 2013. Ongeveer 29% van de zorgmedewerkers is werkzaam in de medisch-specialistsche zorg. De grootste personeelscategorie (36,5%) in de algemene ziekenhuizen wordt gevormd door het verpleegkundig en verzorgend personeel. In de verhouding tussen het patiëntgebonden en niet-patiëntgebonden personeel is het zwaartepunt in de afgelopen vier jaar licht verschoven naar het patiëntgebonden
personeel.

Transparantie in productie moet beter

De ziekenhuizen hebben in de afgelopen jaren te maken gehad met zeer veel veranderingen. Zo is de bekostiging volledig herzien en is er veel nieuwe regelgeving geweest rondom de registratie van het zorgproces. Er zijn nieuwe registraties ingevoerd en oude registraties zijn verdwenen. Definities zijn veranderd waardoor de productie, gemeten in termen van de ‘oude’
bekostigingsparameters, in de tijd niet langer eenduidig inzichtelijk gemaakt kan worden. Het meten van de ontwikkeling van het productievolume is over de afgelopen periode daarom niet goed mogelijk.

De DBC-productstructuur wijzigt nog ieder jaar, zodat ook hier nog te weinig continuïteit bestaat voor het eenduidig inschatten van ontwikkelingen in de tijd. In 2015 wordt de doorlooptijd van de DBC’s verkort, wat opnieuw de vergelijkbaarheid in de tijd moeilijk maakt.

Financieel gemiddeld gezonder, maar solvabiliteit scheef verdeeld

Het wegvallen van de transitiebedragen in 2014 heeft de gemiddelde winstmarge weer gebracht op het gemiddelde niveau vóór 2013 (1,9%). Elf ziekenhuizen schreven in 2014 rode cijfers. Opmerkelijk is dat van deze ziekenhuizen er ook negen in 2013 verlies maakten. De ziekenhuizen hebben in 2014 gemiddeld hun financiële weerbaarheid versterkt. Het eigen vermogen van de algemene ziekenhuizen is gestegen naar € 3,4 miljard. De gemiddelde solvabiliteit komt voor het eerst boven de streefnorm van 20%. Het aantal ziekenhuizen met een solvabiliteit boven de streefnorm is gestegen van 34 naar 48.