Toolbox laat zien: wat levert functiedifferentiatie op?

08-05-2018

Blijf op de hoogte

Verplegingswetenschappers Dewi Stalpers en Catharina van Oostveen (beide NVZ) ontwikkelden voor de NVZ en NFU de toolbox functiedifferentiatie. Een slim instrument waarmee ziekenhuizen en umc’s de effecten van functiedifferentiatie in kaart kunnen brengen.

Ze deden dat in samenwerking met hoogleraar Verplegingswetenschap Hester Vermeulen van het Radboudumc. ‘De toolbox is gemaakt om de effecten, en daarmee de meerwaarde, van functiedifferentiatie te kunnen aantonen’, vertelt Stalpers. ‘Die vraag ontstond namelijk bij de eerste proeftuinziekenhuizen. Toen zij hun resultaten presenteerden, bijvoorbeeld vorig jaar bij het congres ‘Verpleegkundigen op de stip’ van het Elisabeth-Tweesteden ziekenhuis, werd de vraag gesteld: ‘Oké, we denken meerwaarde te zien, maar kun je die ook onderbouwen?’
Uit eerder wetenschappelijk onderzoek was al gebleken dat de verpleegkundige ‘skillmix’ op een afdeling invloed heeft op verschillende uitkomsten van de zorg, de zogenaamde Nursing Sensitive Outcomes. Dit zijn patiëntuitkomsten die beïnvloed worden door verpleegkundige zorg, zoals ligduur, heropnames en het vóórkomen van medicatiefouten, infecties en decubitus. Ook zorgt een juiste ‘skillmix’ ervoor dat werktevredenheid van verpleegkundigen stijgt, en hun bereidheid om op de huidige werkplek te blijven werken. Voor de organisatie betekent zo’n mix meer kwaliteit en veiligheid en behoud van medewerkers.
 

Skillsmix

‘Wij hebben in Nederland een heel specifieke ‘skillmix’, waarbij verpleegkundigen van twee verschillende deskundigheidsniveaus, mbo en hbo, hetzelfde werk doen. We gaan toe naar een nieuwe situatie. Daarin wordt gedifferentieerd tussen die twee niveaus. Dus is het een logische vraag: als je verpleegkundigen op een andere, betere manier inzet, wat is dan het effect op verpleegkundige-, patiënt- en organisatie-uitkomsten? Ín de proeftuinen is dat effect ook wel opgemerkt, maar niet over langere termijn of met onderling vergelijkbare onderzoeksresultaten. Met de toolbox kun je een laten zien welke winst, zowel voor de patiënt als de verpleegkundige, de functiedifferentiatie oplevert. Verder is het dé manier om op meerdere momenten in de tijd een vergelijking te maken tussen ziekenhuizen en te kijken wat daarvan te leren valt.’
 

Vragenlijsten

Voor de toolbox hebben Stalpers en Van Oostveen gebruikgemaakt van internationaal gevalideerde vragenlijsten. ‘We hebben gekozen voor vragenlijsten die kosteloos verkrijgbaar zijn en die in het buitenland al effect hebben aangetoond. We proberen deze vragenlijsten tijdens het onderzoek ook voor de Nederlandse situatie te valideren, als ze dat nog niet zijn. Dan zijn ze in de toekomst breed inzetbaar voor de ziekenhuiszorg in ons land.’
De basisvragenlijst bestaat uit vragen over de werkomgeving van verpleegkundigen, klinisch leiderschap, niet uitgevoerde verpleegkundige zorg, uitgevoerde niet-verpleegkundige taken en baantevredenheid. Daarnaast kunnen ziekenhuizen en umc’s kiezen uit drie extra modules: evidence-based practice, klinisch redeneren en leiderschap van leidinggevenden.
 

Twee fases

Ziekenhuizen en umc’s hoeven zelf nauwelijks iets te doen als ze gebruikmaken van de toolbox. Het onderzoek wordt helemaal uitgevoerd door het onderzoeksbureau Newcom. Meedoen kost per verpleegkundige zo’n 15 minuten voor basislijst en een half uur voor het invullen van de vragenlijst met de extra modules. 
Stalpers: ‘Het onderzoek kent twee fases. In de eerste fase neemt Newcom de vragenlijsten af en verzamelt, verwerkt en analyseert de data. Ziekenhuizen krijgen informatie op ziekenhuis- en afdelingsniveau. Daarnaast geven ze toestemming aan de NVZ en NFU om de data op geaggregeerd niveau te gebruiken. In de tweede fase worden de data gekoppeld aan patiëntuitkomsten. In veel gevallen worden die al geregistreerd. Het is de bedoeling dat we een nationale database maken met informatie die opvraagbaar is voor ziekenhuizen en umc’s.Deze informatie is extreem waardevol omdat het te gebruiken voor het evalueren van de kwaliteit van verpleegkundige zorg, maar ook voor het beantwoorden van allerlei verpleegkundige beleidsvraagstukken.’
 

Start voor oktober

Op dit moment hebben zich tien algemene ziekenhuizen en zes umc’s aangemeld. ‘Wij adviseren ziekenhuizen en umc’s om voor oktober van dit jaar, maar in elk geval voor de start van het invoeren van functiedifferentiatie, te starten met een nulmeting. Na een jaar volgt dan de nameting. Dan kun je uitspraken doen over het effect van functiedifferentiatie over de tijd heen. Maar het liefst zou je natuurlijk nog vaker metingen doen.’
 

Meer informatie

Meer info over de toolbox functiedifferentiatie? Lees over het aanbod van de NVZ en de veelgestelde vragen.