Medisch Centrum Leeuwarden ontwikkelt Strategisch Opleidingsplan

‘Kwaliteitsimpuls zorgt voor focus, samenhang en transparantie in leren en ontwikkelen’

Met de subsidieregeling kwaliteitsimpuls personeel ziekenhuiszorg, wil de overheid ziekenhuismedewerkers voorbereiden op de zorgvraag in 2020. Om in aanmerking te komen voor de subsidie, formuleren algemene ziekenhuizen en categorale instellingen een strategisch opleidingsplan. Het Medisch Centrum Leeuwarden schreef een overkoepelende leervisie en koppelde deze aan het strategisch beleidsplan van het ziekenhuis. ‘Het is een spannend traject dat veel energie geeft in de organisatie op alle niveaus.’

Om aan het strategisch opleidingsplan vorm te geven, stelde het Medisch Centrum Leeuwarden (MCL) vanuit de MCL Academie en de afdeling Personeel & Organisatie een regiegroep samen. In korte tijd schreef de regiegroep een ambitieus plan met de titel ‘Samen, beter, verder’. Jelle Prins is decaan van de MCL Academie en legt uit waarom het opleidingsplan deze naam heeft gekregen: ‘Met ‘samen’ refereren we allereerst aan de patiënt. Samen zoeken we naar de beste diagnostiek en behandeling. Maar we willen samenwerken met iedereen in de zorgketen: met onze verwijzers, met andere ziekenhuizen, in Friesland én daarbuiten, en met scholen en universiteiten.’

Strategische nota

Samenwerking staat ook centraal in de missie van het MCL. In 2020 wil het MCL bij de topklinische ziekenhuizen horen en toonaangevend zijn in patiëntenzorg, opleiding, onderwijs en onderzoek. Om die doelen te bereiken zet het ziekenhuis onder andere in op ‘een organisatie die open en transparant is, met medewerkers die een lerende houding hebben’.

De strategische nota van het ziekenhuis was de basis voor het opleidingsplan, zegt Prins: ‘In de strategische nota zijn de thema’s benoemd waar we ons op willen richten.  Als je weet waar je heen wilt, kun je gaan kijken naar wat er nodig is om die doelen te bereiken. Welke competenties en vaardigheden heb je dan nodig? Ook vanuit de MCL Academie waren we al langere tijd bezig met een nieuw visiedocument. Die ontwikkelingen kwamen allemaal heel mooi bij elkaar en gaven mede sturing aan het strategisch opleidingsplan voor de Kwaliteitsimpuls.’

Brainstormdag

In augustus 2014 organiseerde de regiegroep een brainstormdag voor lijnmanagers om gezamenlijk na te denken over de invulling van het strategisch opleidingsplan. Prins: ‘Op deze dag hebben we gecheckt of de punten waar we mee bezig zijn ook worden herkend. Er was heel veel energie, maar er was ook nog iets anders: het was een invulling van ‘samen’. We hebben geprobeerd het plan te schrijven in cocreatie met alle medewerkers en management. Dat heeft heel veel goed gedaan. Mensen waren blij verrast dat ze betrokken werden: ‘Het gaat over ons en we kunnen input leveren’.

Dian Webbink, een van de leden van de regiegroep vult aan: ‘Wat we vaak hoorden was ‘dat moeten we vaker doen’. Met elkaar delen waar je mee bezig bent, gaf veel energie, de betrokkenheid was groot. Maar de volgende vraag was ook hoe we dit levend kunnen houden. Vanuit de Academie moeten we laten zien wat er gebeurt en werken aan bewustwording. Bestaande leerinterventies kunnen onder de Kwaliteitsimpuls vallen, maar vaak is men zich hiervan (nog) niet bewust. Mensen hebben behoefte aan een kapstok. Met de Kwaliteitsimpuls hebben we die in handen.’

Persoonlijk leiderschap

Een van de overkoepelende hoofdthema’s in het MCL is leiderschap. Hiermee wordt vooral gedoeld op persoonlijk leiderschap: het nemen en geven van verantwoordelijkheid, en verantwoording willen en kunnen afleggen. Het is een voorwaarde voor kwaliteitsverbetering, zegt Ingrid Zemmelink, die als externe adviseur en onderwijskundige deel uit maakt van de regiegroep. ‘Sommige medewerkers hebben nog wel de neiging om te denken binnen de muren van de eigen instelling en van de eigen afdeling. Met de Kwaliteitsimpuls willen we de muren doorlaatbaar maken en mensen bewust maken van de veranderende omgeving. We weten vaak nog niet hoe, maar we weten wel dát de zorg blijft veranderen, dus mensen moeten leren omgaan met de veranderingen. Kijk ook naar waar zorgverzekeraars mee bezig zijn en naar de ontwikkelingen bij de eerste en anderhalve lijn. Medewerkers moeten zich daar bewust van zijn. Dat zit ook in leiderschap: je hoeft niet bang te worden van die veranderingen, maar je moet wel bereid zijn je te verdiepen in wat er zich buiten de muren afspeelt.’

Friese zorglandschap

De veranderingen in de zorg krijgen in Friesland een extra dimensie door de ontwikkelingen die zich afspelen in deze provincie, zoals bijvoorbeeld de relatief sneller toenemende vergrijzing. Prins: ‘Het veranderende zorglandschap heeft invloed op het werklandschap en dat heeft weer invloed op het leerlandschap. We zouden proactiever moeten reageren op deze ontwikkelingen, ook met opleiden. Friesland is een broedplaats voor innovatie van nieuwe zorgberoepen. De Friese ziekenhuizen hebben de handen ineen geslagen om te formuleren welke competenties wij de komende jaren nodig hebben. Het gaat dan bijvoorbeeld ook over de uitstroomcriteria van mbo- en hbo-verpleegkundigen. Wij vinden dat wij als ziekenhuizen de regie mogen nemen in praktijkgestuurd opleiden.’

Leerinterventie Klinisch redeneren

Naast leiderschap en het Friese zorglandschap is het derde hoofdthema binnen het MCL Veiligheidsbewustzijn & Risicomanagement. Dit vraagt van de medewerkers anders kijken naar dagelijkse processen, bewust zijn van de eigen verantwoordelijkheid en weten waar je bekwaam in en bevoegd voor bent. Met leerinterventies wordt dit thema vormgegeven.

Een van die leerinterventies is ‘klinisch redeneren’. Griet Postma is opleidingsfunctionaris bij het MCL en zit in de werkgroep ‘klinisch redeneren’. ‘We hebben een module ontwikkeld voor klinisch redeneren. Het is een manier om methodisch te denken, gegevens te verzamelen en te analyseren en zo tot je keuzes te komen in het zorgproces. We hebben onder andere de S-bar geïntroduceerd, dat is een systematiek om de gegevens en acties te presenteren aan de specialist, die daarmee een overzichtelijk beeld heeft van de patiënt. We hebben dit bij drie pilotafdelingen geïmplementeerd. De resultaten zijn erg goed en het is prachtig om te zien hoe een team dan in zijn kracht komt.’

Epic: meer dan een EPD

Het MCL heeft niet zo lang geleden gekozen voor het nieuwe EPD ‘Epic’. Het hoofddoel van Epic is betere registratie en betere informatievoorziening. En daaruit vloeit voort betere kwaliteit van zorg. Bij dit project zijn veel mensen betrokken, het is een verandertraject dat alles raakt. ‘Ook projectleiders van Epic waren aanwezig op de brainstormdag’, zegt Jelle Prins. ‘Het mooie is dat zij daar ook heel duidelijk zagen dat Epic niet alleen maar de implementatie van een nieuw systeem is, maar een heel andere denk- en werkwijze. De brainstormdag heeft dus ook het effect dat mensen verder gaan denken dan hun eigen project.’

Succesfactoren

Het strategisch opleidingsplan ligt er en het is een succes, beamen alle betrokkenen. Wat waren de succesfactoren? ‘We hebben zoveel mogelijk mensen benaderd’, zegt Dian Webbink. ‘De brainstormdag vond plaats in de zomerperiode, dus niet iedereen kon aanwezig zijn, maar we hebben daarna aan hen die het gemist hadden uitleg gegeven en een spiegelbijeenkomst georganiseerd om zoveel mogelijk mensen te laten aanhaken.’

De leden van de regiegroep roemen de interne samenwerking waardoor iedereen gemotiveerd was veel tijd en energie te stoppen in het schrijven van het strategisch opleidingsplan. In een vroeg stadium werden ook de OR en de VAR (Verpleegkundigen Adviesraad) betrokken en dat bleek een gouden greep. Jelle Prins: ‘Wij zeiden tegen hen, het is ook jullie proces, ook jullie verantwoording. Het voordeel was dat zij niet achteraf als een soort scheidsrechter hoefden op te treden, maar van begin af aan hebben meegedacht.’

Focus, samenhang en transparantie

Hoe zorg je er nu voor dat de Kwaliteitsimpuls actueel blijft en het strategisch opleidingsplan een levend document? Dian Webbink: ‘Veel van wat we al doen, sluit aan bij de Kwaliteitsimpuls. We vergroten het bewustzijn van de medewerkers hierin. Grote trajecten koppelen we ook aan de Kwaliteitsimpuls en we gaan nauwer samenwerken met het management om dat onder de aandacht te brengen. Je ziet dat zij nu makkelijker naar de MCL Academie toekomen met vragen.’

Ingrid Zemmelink vult aan: ‘Na de brainstormdag hebben we met elkaar lang gesproken over de vraag hoe we rust kunnen creëren, want iedereen vond het ook wel heel veel. We hebben een hoofdleerinterventie bedacht. Dat is een schema waarin alle activiteiten op het gebied van leren en ontwikkelen in kaart zijn gebracht. Daarmee creëren we niet alleen rust, maar ook focus, samenhang en transparantie in leren en ontwikkelen.’

Kwaliteitsimpuls

De Kwaliteitsimpuls Personeel Ziekenhuiszorg is een VWS-subsidie die loopt van 2014 tot en met 2017. De regeling wordt beschikbaar gesteld aan onder andere de algemene ziekenhuizen en categorale instellingen in Nederland. De NVZ ondersteunt haar leden via workshops, handreikingen en een kennisplatform in het extra opleiden en bijscholen van ziekenhuismedewerkers.
 


Meer informatie

Neem contact op met: dhr. J. Prins, decaan MC Academie, via het secretariaat: t.058-2861461 (ma, di, do) of per e-mail met Paulien Lamsma.

Interview: Jeannette de Graauw (NVZ)
Tekst: Maud Notten (Alinea Recta)