Michael van Balken

Spreker: Michael van Balken, uroloog in Rijnstate Ziekenhuis Arnhem
Titel presentatie: aap-noot-nier
Kern: speciaal voor zijn patiënten ontwerpt Van Balken met zijn team heldere beeldfolders, waarin zaken duidelijk en eenvoudig uitgelegd worden. Dit project won de Ipsen Oncologische Urologieprijs. Van Balken wil meer beeldfolders ontwikkelen en uiteindelijk de resultaten meten.

Hoe breng je informatie goed over op laaggeletterden? Samen met zijn coassistente en een illustratrice ging Van Balken aan de slag met het maken van beeldfolders, geïnspireerd op de veiligheidskaarten in vliegtuigen: een minimum aan tekst om de informatie zo goed mogelijk duidelijk te maken. Geholpen door deskundigen werd de taal B1-niveau – ‘dat is nog niet zo makkelijk, soms denk je dat een woord heel eenvoudig is, maar dan kan het toch nog simpeler’- en werd de opbouw van folders modulair, omdat sommige onderwerpen voor meerdere aandoeningen en disciplines bruikbaar zijn. De folders werden door patiënten getest, wat onder meer tot aanvullingen leidde, zoals het plaatje ‘Niet zelf naar huis rijden nadat de blaas is verwijderd’. In 2015 won het project de Ipsen Oncologische Urologieprijs.

Naast de beeldfolders is Van Balken bezig met animaties en korte filmpjes op YOUrology, waarop hij in eenvoudige taal ziekten en behandelingen uitlegt. Het is wetenschappelijk aangetoond dat informatieoverdracht op die manier opgekrikt kan worden naar hooggeletterdenniveau. Komend jaar zal hij meerdere beeldfolders en animaties ontwikkelen.

Van Balken ervaart dat het onderwerp laaggeletterdheid niet erg speelt bij collega’s: “Ik zie ze nooit in mijn spreekkamer”. Hij is ervan overtuigd dat hij zijn collega’s kan overtuigen wanneer hij kan bewijzen dat aandacht voor laaggeletterden geen extra inspanning vergt, zijn aanpak zorgkosten drukt en hij wetenschappelijk kan bewijzen dat door zijn methode gezondheidswinst valt te behalen. Het onderzoek naar harde cijfers giet hij in een promotieproject. Het project startte als persoonlijk initiatief, kreeg vervolgens steun van de NVU en Rijnstate en kan nu discipline overschrijdend worden door steun van VWS: het ministerie van VWS heeft op aanbeveling van Tweede-Kamerlid Lea Bouwmeester het project overgenomen als te ondersteunen initiatief.

Twee stellingen

  1. Bij een bezoek aan de specialist is het verplicht om minstens met z’n tweeën te komen.
  2. Laaggeletterdheid moet worden vastgelegd in het EPD van patiënten.

Discussie

Over de tweede stelling waren de meningen aanvankelijk verdeeld, maar uiteindelijk kon iedere aanwezige zich vinden in de opvatting dat laaggeletterdheid in het EPD kan worden vastgelegd na toestemming van de patiënt. Verwezen werd naar het digitale systeem in Estland, waar patiënt en zorgverleners kunnen schrijven in het EPD van de patiënt, maar waar de arts pas kan inloggen na toestemming van de patiënt.

Twee mensen bij een bezoek aan de specialist is lastig, onder mee omdat privacy belangrijk is, voor arts en patiënt. Het gesprek opnemen lijkt vele deelnemers wel een goed idee, de arts zou kunnen aanbieden om de informatie op te nemen en de patiënt mee te geven. Uiteindelijk moet de arts ernaar streven om meer gelijkwaardig om te gaan met de patiënt, zodat de patiënt zich uitgenodigd voelt om vragen te stellen en mee te praten. De Federatie Medisch Specialisten ontplooit daarvoor in samenwerking met NPCF initiatieven zoals ‘Samen beslissen’ en de ‘3 goede vragen’-campagne.

Gezondheidsvaardigheid is veel meer dan communicatie. Bij UMC Utrecht onderzocht men goed hoe hun eigen organisatie eruit moet zien om patiënten tegemoet te komen. Medewerkers liepen het traject van patiënten, om erachter te komen waar pijnpunten kunnen liggen. Die ervaringen worden nu gekoppeld aan het grote geheel: wat betekent dit voor de patiënt? Hoe kan de patiënt de regie zo goed mogelijk blijven voeren? Zonder dit als alibi te gebruiken. Belangrijk hierbij is dat artsen en de Raad van Bestuur dit steunen en koppelen aan beleid en strategie.