Maurice de Greef

Spreker: prof. dr. Maurice de Greef, verbonden aan de Universiteit Maastricht en professor Leereffecten Laagopgeleiden en Laaggeletterden aan de Vrije Universiteit Brussel
Titel presentatie: zorg voor laaggeletterdheid voorkomt problemen in de zorg
Kern: laaggeletterden hebben veel blijvende gezondheidsproblemen. Zorg en andere sectoren moeten in samenwerking meer en sneller doorverwijzen naar taaltrajecten

Voor laaggeletterden wordt het leven in dit informatietijdperk steeds lastiger. Laaggeletterden hebben een slechtere positie op de arbeidsmarkt, een slechtere gezondheidspositie, zijn minder actief en hebben veel blijvende gezondheidsproblemen. Zij zijn onze draaideurpatiënten en kosten de zorg 127 miljoen euro per jaar door meer ziekenhuisopnamen en huisartsenbezoek.

Het probleem is overigens groter dan laaggeletterdheid alleen: ongeveer 29% van de Nederlandse bevolking heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. Health literacy heeft betrekking op de kennis, motivatie en competenties van mensen om onder andere toegang te krijgen tot gezondheidsinformatie, deze te begrijpen, te beoordelen en uiteindelijk toe te kunnen passen.

Bij een ideale aanpak van laaggeletterdheid behoort in alle maatschappelijke segmenten waar mensen zich bevinden - van zorg tot buurthuizen en sportclubs - gesignaleerd te worden dat iemand laaggeletterd is. In zo’n sluitende keten wordt diegene direct doorverwezen naar een leertraject. Dat zal de samenleving zorgkosten besparen en de laaggeletterde gezondheidswinst opleveren.

Twee stellingen:

  1. Laaggeletterdheid is het probleem van de overheid, niet van de zorginstellingen.
  2. Gezondheidsvaardig zijn is de verantwoordelijkheid van de patiënt.

Discussie

In de discussie kwam naar voren dat het bij stelling 1 niet om of/of gaat, maar en/en: het is de verantwoording van iedere partij. Bij stelling 2 werd opgemerkt dat het niet gaat om met de vinger te wijzen, een lage gezondheidsvaardigheid kan vele redenen hebben. Het komt erop aan om via leertrajecten, begrijpelijke informatiefolders en dergelijke die mensen te ondersteunen. Zo help je ze op weg om de regie over hun gezondheid te kunnen voeren. Ook voor chronisch zieken is dat van belang.

Een deelneemster stelde dat het wel degelijk een probleem van de zorginstellingen is, omdat daar de problemen worden gevoeld wanneer bijvoorbeeld iemand zijn medicijnen niet goed neemt. Zij had als hoogopgeleide patiënt ervaren dat informatie van de arts opnemen als je stress voelt, moeizaam is.

De arts zal in de spreekkamer veel informatie moeten herhalen, medische termen moeten vertalen naar eenvoudige woorden of zinnen en de teach back-methode kunnen toepassen voor goede informatieoverdracht. Artsen moeten gaan onderkennen dat woorden die voor hen heel eenvoudig zijn, dat niet altijd ook voor patiënten zijn.